Sprzedaję projekty DIY – a jak to wygląda od strony prawnej? - #1 Podstawy – Czy mogę sprzedawać projekty DIY?

[Kuba_k]

Na wstępie chciałbym zaznaczyć, że jest to artykuł napisany pod kątem wyłącznie hobbystów, pasjonatów i osób, tak jak ja, uczących się elektroniki i programowania. Ponieważ niektóre zagadnienia są dużo bardziej skomplikowane, nie mogą być przenoszone 1:1 dla producentów seryjnych podzespołów czy też działalności stricte zawodowej. Natomiast postaram się w tej serii artykułów opisać podstawowe problemy prawne na jakie może natrafić każda osoba chcąca sprzedać wykonane projekty.

Ten artykuł bierze udział w naszym konkursie! 
Na zwycięzców czekają karty podarunkowe Allegro, m.in.: 2000 zł, 1000 zł i 500 zł.

Potrafisz napisać podobny poradnik? Opublikuj go na forum i zgłoś się do konkursu!
Czekamy na ciekawe teksty związane z elektroniką i programowaniem. Sprawdź szczegóły »

Spis treści:

1.      Podstawy – Czy mogę sprzedawać projekty DIY?

2.      Znak CE – co to jest i co się z tym wiąże

3.      Odpowiedzialność twórcy

 

 

1.      Podstawy

 

Często spotykam się z nierozumieniem rozmówców dotyczącym pojęcia prawodawstwa i całego systemu prawnego. W świecie prawniczym istnieje metoda rozumienia tekstów ustaw, dyrektyw, rozporządzeń itd., zwana wykładnią. Jest to zestaw zasad pomagający rozumieć tekst w sposób w jaki autor (ustawodawca) chciał aby to było zrozumiane.  Działa to trochę na zasadzie tekstu źródłowego i bibliotek: teoretycznie bez nich program mógłby działać, ale za bardzo nie wykonuje tego co miał robić. Dlatego nie wystarczy przeczytać jeden akt prawny, a trzeba spojrzeć na sprawę szerzej i korzystać z definicji legalnych ustanowionych przez autora. Czyli po ludzku musimy przeczytać więcej dokumentów napisanych trudnym językiem oraz mając na uwadze podstawy prawodawstwa.

Głównym aktem normatywnym (ustawą), na którym opieramy większość relacji międzyludzkich, jest kodeks cywilny. Reguluje on praktycznie wszystko od zasad sprzedaży, poprzez sprawy spadkowe, aż do szkód wyrządzonych przez zwierzęta wchodzące w miedzę. Dlatego też do niego zawsze będziemy się odnosić w przypadku różnego rodzaju umów sprzedaży, gwarancji, rękojmi oraz odpowiedzialności twórcy. Natomiast należy pamiętać, że są to tylko ogólniki i większość z tych przepisów regulowana jest szczegółowo przez inne ustawy jak np. Ustawa o prawach konsumenta, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przy niektórych specjalistycznych zagadnieniach mogłyby jeszcze być istotne rozporządzenia ale tak jak wspomniałem na wstępie, bierzemy pod uwagę sytuację tylko wariant hobbysty, amatora, konstruującego „migającą diodę”.

Nie bez przyczyny wspomniałem o tych dwóch dodatkowych ustawach, ponieważ są one dosyć istotne w przypadku chęci sprzedaży naszych projektów. Jeśli zdecydujemy się na sprzedaż online, jesteśmy zobligowani do przestrzegania przepisów Ustawy o prawach konsumenta, brać pod uwagę możliwość zwrotu towaru bez podania przyczyny, możliwość reklamacji i pełną odpowiedzialność za sprzedawany produkt.

Ale czy zawsze?

Odpowiedź brzmi: NIE

Po pierwsze – jeśli jesteśmy hobbystą, nie posiadającym własnej działalności gospodarczej, nie podlegamy pod tę ustawę. Po prostu jesteśmy zwykłym chałturnikiem, który w świetle prawa nie jest podmiotem profesjonalnym – coś jak grajek na weselach, robi to tylko okazjonalnie. Teoretycznie jeśli przedmiot powstaje tylko po, żeby go sprzedać, powinniśmy jednak zarejestrować naszą działalność, gdyż jest to delikt podatkowy. Jednakże w przypadku gdy tworzymy sobie jakiś projekt dla zabawy i później po prostu chcemy go sprzedać, nie ma tutaj przeciwskazań, a powyższa ustawa nie ma zastosowania. Dlatego też sprzedając go na portalu aukcyjnym, kupujący nie ma prawa zwrotu bez podania przyczyny.

Podstawa prawna:  art. 27 w zw. z art. 1 pkt. 1 ustawy o prawach konsumenta z dnia 30 maja 2014 r. (Dz. U. 2014 poz. 827)

 

Dodatkowo istnieje wyłączenie w powyższej ustawie dotyczącej sprzedaży na odległość produktów wytworzonych na zlecenie kupującego, personalizowanych itp. W takim przypadku również następuje wyłączenie z prawa do zwrotu towaru, nawet jeśli jesteście przedsiębiorcą. Piszę to nie przez przypadek, gdyż przy małej modyfikacji kodu, jesteście w stanie pozbyć się sporego problemu związanego ze zwrotami, szczególnie jeśli sprawa dotyczy projektów DIY.

Podstawa prawna:  art. 38 pkt. 3 ustawy o prawach konsumenta z dnia 30 maja 2014 r. (Dz. U. 2014 poz. 827)

Drugą ustawą o której wspomniałem jest Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Bardzo często w różnych dyskusjach na forach internetowych pomijany jest fakt, że w świetle prawa zarówno kod źródłowy programu jak, projekt układu elektronicznego czy też sama płytka z zainstalowanymi konkretnymi podzespołami elektronicznymi, jest chroniona prawem autorskim. Oczywiście w przypadku udostępnianego oprogramowania istnieją licencje na zasadzie których autor je udostępnia, jednakże większość z nich jest tylko do użytku osobistego bez możliwości zarabiania na ich odsprzedaży. Czyli nie każdy projekt DIY możemy sprzedawać masowo ale jeśli wykonaliśmy go dla siebie, zawsze możemy go odsprzedać komuś innemu (natomiast pozwać mogą nas i tak).

Podstawa prawna:  art. 1 ust. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. 1994 Nr 24 poz. 83)

 

 

Pytanie: Czy w związku mogę sprzedać swój projekt DIY?

Odpowiedź brzmi: TAK

Co więcej, kodeks cywilny umożliwia przetwarzanie rzeczy zakupionych/znalezionych, daje dodatkowe prawa kiedy podnosi się jej wartość. Z punktu widzenia polskich przepisów nie jest zabroniona sprzedaż materiałów elektronicznych, składanych z innych podzespołów, które dodatkowo wyposażone są w autorskie oprogramowanie. Oczywiście nie mogą być to produkty niebezpieczne, czy też specjalistyczne, które obowiązują oddzielne przepisy – jak np. sprzęt medyczny czy zapalniki do materiałów wybuchowych lub broń.

Mógłbym zakończyć w tym miejscu, niestety pozostaje nam jeszcze kwestia sprawy związanej ze znakiem CE, który jest wymagany na produktach wprowadzonych do obrotu na ternie Unii Europejskiej. O tym w kolejnej części.

[Treker (Damian Szymański)]

@Kuba_k artykuł został właśnie zaakceptowany, więc jest już widoczny publicznie

[lzieniew]

Bardzo ciekawe podejście do sprawy, szczególnie w porównaniu z artykułami stawiającymi hobbystów na równi z zawodowymi producentami elektroniki. Od jakiegoś czasu przyglądam się kwestii certyfikacji CE, które wydają mi się bardzo nieprzyjazne dla małych podmiotów tworzących urządzenia elektroniczne, dlatego czekam na drugą część artykułu.

[deshipu]

Dnia 1.04.2021 o 14:45, Kuba_k napisał:

Bardzo często w różnych dyskusjach na forach internetowych pomijany jest fakt, że w świetle prawa zarówno kod źródłowy programu jak, projekt układu elektronicznego czy też sama płytka z zainstalowanymi konkretnymi podzespołami elektronicznymi, jest chroniona prawem autorskim.

Chwila moment. Wzornictwo przemysłowe (a tym będzie projekt naszego urządzenia) nie podlega prawu autorskiemu — bo nie ma wystarczająco wiele cech indywidualnych. Dlatego IKEA może bezkarnie produkować podróbki słynnych modeli mebli. Kod źródłowy owszem, jest "utworem" w rozumieniu prawa autorskiego, ale ciężko byłoby przekonać sędziego, że 4-linijki kodu migającego diodą skopiowane z tutoriala na forum stanowią przejaw działalności artystycznej.

Dnia 1.04.2021 o 14:45, Kuba_k napisał:

Oczywiście w przypadku udostępnianego oprogramowania istnieją licencje na zasadzie których autor je udostępnia, jednakże większość z nich jest tylko do użytku osobistego bez możliwości zarobkowania.

A tu dowiedziałem się czegoś nowego, bardzo ciekawego. Czy mógłbyś podać choć jeden przykład takiej licencji na oprogramowanie, która nie pozwala na zarabianie? Bo dotychczas spotkałem się z takim wyłączeniem wyłącznie w licencji Creative Commons, która nie jest zalecana do stosowania do oprogramowania, a i tam prawnicy mieli strasznie dużo problemów z ustaleniem co dokładnie wolno.

 

[ethanak]

3 minuty temu, deshipu napisał:

Czy mógłbyś podać choć jeden przykład takiej licencji na oprogramowanie, która nie pozwala na zarabianie?

Ubiegłeś mnie. Sam stosuję czasem jedną z najbardziej restrykcyjnych licencji (z różnych przyczyn) czyli GPLv3 i nie ma tam mowy o jakiejkolwiek niemożliwości zarabiania.

Zresztą przykładem jest RedHat, który całkiem dobrze żyje z zarabiania na Linuksie 

 

[Kuba_k]

7 godzin temu, deshipu napisał:

Chwila moment. Wzornictwo przemysłowe (a tym będzie projekt naszego urządzenia) nie podlega prawu autorskiemu — bo nie ma wystarczająco wiele cech indywidualnych. Dlatego IKEA może bezkarnie produkować podróbki słynnych modeli mebli

Mylisz pojęcia, co innego prawo autorskie, co innego wzornictwo przemysłowe. To co napisałem wynika literalnie z ustawy, dlatego polecam lekturę

 

7 godzin temu, deshipu napisał:

A tu dowiedziałem się czegoś nowego, bardzo ciekawego. Czy mógłbyś podać choć jeden przykład takiej licencji na oprogramowanie, która nie pozwala na zarabianie? Bo dotychczas spotkałem się z takim wyłączeniem wyłącznie w licencji Creative Commons, która nie jest zalecana do stosowania do oprogramowania, a i tam prawnicy mieli strasznie dużo problemów z ustaleniem co dokładnie 

Pominąłeś kontekst, czyli umieszczenie oprogramowania w urządzeniu, którym steruje i sprzedawaniu go jako własne. Stosując analogie ty piszesz o przykładzie: kupuje łopatę i nią zarabiam, ja pisze: kupuje łopate, doklejam swoja naklejke z nazwa i sprzedaje ja dalej. Niestety w przypadku utworów w myśl ustawy o ochronie praw autorskich jest to zabronione.

7 godzin temu, ethanak napisał:

Ubiegłeś mnie. Sam stosuję czasem jedną z najbardziej restrykcyjnych licencji (z różnych przyczyn) czyli GPLv3 i nie ma tam mowy o jakiejkolwiek niemożliwości zarabiania.

Zresztą przykładem jest RedHat, który całkiem dobrze żyje z zarabiania na Linuksie 

 

Ale nie sprzedajesz linuksa jako jego autor, a to opisalem w artykule

//edit

Dobra, rzeczywiście użyłem niefortunnego słowa. Zamiast "zarobkowania" powinno być "zarabiania na odsprzedaży". Wtedy byloby to bardziej jasne. Poza tym oczywiście są licencje, które umożliwiają odsprzedaż i zarabianie na tym, jednakże chodzi tutaj bardziej o to żeby to sprawdzić przed bezmyślnym powieleniem kodu.

Edytowano Kwiecień 6, 2021 przez Kuba_k

[H1M4W4R1]

Dnia 1.04.2021 o 14:45, Kuba_k napisał:

Dodatkowo istnieje wyłączenie w powyższej ustawie dotyczącej sprzedaży na odległość produktów wytworzonych na zlecenie kupującego, personalizowanych itp. W takim przypadku również następuje wyłączenie z prawa do zwrotu towaru, nawet jeśli jesteście przedsiębiorcą. Piszę to nie przez przypadek, gdyż przy małej modyfikacji kodu, jesteście w stanie pozbyć się sporego problemu związanego ze zwrotami, szczególnie jeśli sprawa dotyczy projektów DIY.

- Personalizacja jest znikoma - przejaw złej woli producenta produktu, który chce na siłę "wcisnąć" klientowi "spersonalizowany" towar, do którego personalizacji przeznaczył środki niewspółmiernie niskie względem kosztów produkcji nowego produktu. Dodatkowo oryginalny produkt może być w pełni odzyskany z spersonalizowanego poprzez wgranie oryginalnego oprogramowania. W związku z tym wnoszę o poniesienie kosztów sądowych oraz nakazanie przyjęcia zwrotu towaru przez przedsiębiorcę oraz wypłacenie odszkodowania klientowi, gdyż uznanie niewielkiej zmiany w oprogramowaniu uznał za znaczną personalizację produktu, co było przejawem jego złej woli. Dziękuję Wysoki Sądzie, to wszystko. 

- Co oskarżony ma na swoją obronę?

Edytowano Kwiecień 6, 2021 przez H1M4W4R1

[Kuba_k]

48 minut temu, H1M4W4R1 napisał:

- Personalizacja jest znikoma - przejaw złej woli producenta produktu, który chce na siłę "wcisnąć" klientowi "spersonalizowany" towar, do którego personalizacji przeznaczył środki niewspółmiernie niskie względem kosztów produkcji nowego produktu. Dodatkowo oryginalny produkt może być w pełni odzyskany z spersonalizowanego poprzez wgranie oryginalnego oprogramowania. W związku z tym wnoszę o poniesienie kosztów sądowych oraz nakazanie przyjęcia zwrotu towaru przez przedsiębiorcę oraz wypłacenie odszkodowania klientowi, gdyż uznanie niewielkiej zmiany w oprogramowaniu uznał za znaczną personalizację produktu, co było przejawem jego złej woli. Dziękuję Wysoki Sądzie, to wszystko. 

- Co oskarżony ma na swoją obronę?

Podstawę prawną poproszę. 

[deshipu]

4 godziny temu, Kuba_k napisał:

Mylisz pojęcia, co innego prawo autorskie, co innego wzornictwo przemysłowe. To co napisałem wynika literalnie z ustawy, dlatego polecam lekturę

To teraz ja zacytuję artykuł, który dzisiaj rano przeczytałem na Forbocie:

Dnia 1.04.2021 o 14:45, Kuba_k napisał:

Często spotykam się z nierozumieniem rozmówców dotyczącym pojęcia prawodawstwa i całego systemu prawnego. W świecie prawniczym istnieje metoda rozumienia tekstów ustaw, dyrektyw, rozporządzeń itd., zwana wykładnią. Jest to zestaw zasad pomagający rozumieć tekst w sposób w jaki autor (ustawodawca) chciał aby to było zrozumiane.  Działa to trochę na zasadzie tekstu źródłowego i bibliotek: teoretycznie bez nich program mógłby działać, ale za bardzo nie wykonuje tego co miał robić. Dlatego nie wystarczy przeczytać jeden akt prawny, a trzeba spojrzeć na sprawę szerzej i korzystać z definicji legalnych ustanowionych przez autora. Czyli po ludzku musimy przeczytać więcej dokumentów napisanych trudnym językiem oraz mając na uwadze podstawy prawodawstwa.

Wygląda znajomo? To polecam się zastosować samemu.

4 godziny temu, Kuba_k napisał:

Dobra, rzeczywiście użyłem niefortunnego słowa. Zamiast "zarobkowania" powinno być "zarabiania na odsprzedaży". Wtedy byloby to bardziej jasne. Poza tym oczywiście są licencje, które umożliwiają odsprzedaż i zarabianie na tym, jednakże chodzi tutaj bardziej o to żeby to sprawdzić przed bezmyślnym powieleniem kodu.

Jak zwał tak zwał, nadal czekam na choć jeden przykład takiej licencji.

[Kuba_k]

6 minut temu, deshipu napisał:

Wygląda znajomo? To polecam się zastosować samemu.

Nie rozumiem. Mylisz pojęcia i przepisy, a to mi polecasz lekturę większej ilości aktów prawnych. Podkreślam prawo autorskie i wzornictwo przemysłowe to dwie różne gałęzie prawa.

 

9 minut temu, deshipu napisał:

Jak zwał tak zwał, nadal czekam na choć jeden przykład takiej licencji.

Ale mam ci znaleźć projekt w którym autor wyłączył używanie danego kodu tylko do użytku własnego, czy co?! Bo znowu wymagasz ode mnie abym tłumaczył się za ciebie. 

Zrozum jedną rzecz, licencje to nie tylko GNU, GPL, MIT itd. Każdy może określić sobie jej własny zakres i takie jest prawo autora. Dlatego napisałem aby przed użyciem to sprawdzić.

[deshipu]

19 godzin temu, Kuba_k napisał:

Nie rozumiem. Mylisz pojęcia i przepisy, a to mi polecasz lekturę większej ilości aktów prawnych. Podkreślam prawo autorskie i wzornictwo przemysłowe to dwie różne gałęzie prawa.

Nawet nie wiedziałem, że wzornictwo przemysłowe to gałąź prawa. Miałem na myśli projekty urządzeń codziennego użytku, takich jak twój gadżet z migającą diodą czy wspomniany gdzie indziej przez kogoś innego jako przykład budzik. O ile sam projekt oczywiście jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, tak samo jak utworem może być przepis kuchenny czy wykrój sukienki — o tyle sam budzik, potrawa czy sukienka takimi utworami nie są i ochronie nie podlegają — każdy może, na przykład, przyrządzić sobie w domu potrawę, zasmakowała mu w restauracji, uszyć sukienkę identyczną do zobaczonej na pokazie mody, czy zbudować budzik — i nie złamie przy tym przepisów prawa autorskiego. Bo "Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne." Zatem tekst przepisu kuchennego jest chroniony, sam sposób wykonania potrawy już nie. Podobnie ochronie może podlegać narysowany schemat, rysunki techniczne, pliki CAD, etc. (choć nie muszą, jeśli nie są "przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze"), ale już sposób wykonania urządzenia, które opisują — nie. Mam nadzieję, że lepiej wyjaśniłem o co mi chodziło.

19 godzin temu, Kuba_k napisał:

19 godzin temu, deshipu napisał:

Jak zwał tak zwał, nadal czekam na choć jeden przykład takiej licencji.

Ale mam ci znaleźć projekt w którym autor wyłączył używanie danego kodu tylko do użytku własnego, czy co?! Bo znowu wymagasz ode mnie abym tłumaczył się za ciebie. 

Zrozum jedną rzecz, licencje to nie tylko GNU, GPL, MIT itd. Każdy może określić sobie jej własny zakres i takie jest prawo autora. Dlatego napisałem aby przed użyciem to sprawdzić.

Napisałeś:

Dnia 1.04.2021 o 14:45, Kuba_k napisał:

Oczywiście w przypadku udostępnianego oprogramowania istnieją licencje na zasadzie których autor je udostępnia, jednakże większość z nich jest tylko do użytku osobistego bez możliwości zarobkowania.

To ja chciałbym zobaczyć choć jeden egzemplarz z tej "większości" o której piszesz. Skoro to większość, to chyba nie powinno być problemu?

[Kuba_k]

22 minuty temu, deshipu napisał:

Nawet nie wiedziałem, że wzornictwo przemysłowe to gałąź prawa. Miałem na myśli projekty urządzeń codziennego użytku, takich jak twój gadżet z migającą diodą czy wspomniany gdzie indziej przez kogoś innego jako przykład budzik. O ile sam projekt oczywiście jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, tak samo jak utworem może być przepis kuchenny czy wykrój sukienki — o tyle sam budzik, potrawa czy sukienka takimi utworami nie są i ochronie nie podlegają — każdy może, na przykład, przyrządzić sobie w domu potrawę, zasmakowała mu w restauracji, uszyć sukienkę identyczną do zobaczonej na pokazie mody, czy zbudować budzik — i nie złamie przy tym przepisów prawa autorskiego. Bo "Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne." Zatem tekst przepisu kuchennego jest chroniony, sam sposób wykonania potrawy już nie. Podobnie ochronie może podlegać narysowany schemat, rysunki techniczne, pliki CAD, etc. (choć nie muszą, jeśli nie są "przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze"), ale już sposób wykonania urządzenia, które opisują — nie. Mam nadzieję, że lepiej wyjaśniłem o co mi chodziło.

No nie bo odnosiłeś się do fragmentu dotyczącego kodu i układu scalonego. 

26 minut temu, deshipu napisał:

To ja chciałbym zobaczyć choć jeden egzemplarz z tej "większości" o której piszesz. Skoro to większość, to chyba nie powinno być problemu?

Chociażby CC NC plus miliony innych kombinacji, ponieważ tak jak napisałem autor nie musi korzystać gotowych rozwiązań i może licencję napisać samemu.

[deshipu]

18 minut temu, Kuba_k napisał:

46 minut temu, deshipu napisał:

To ja chciałbym zobaczyć choć jeden egzemplarz z tej "większości" o której piszesz. Skoro to większość, to chyba nie powinno być problemu?

Chociażby CC NC plus miliony innych kombinacji, ponieważ tak jak napisałem autor nie musi korzystać gotowych rozwiązań i może licencję napisać samemu

CC NC sam wymieniłem i nie jest ona licencją na oprogramowanie — explicite zalecane jest unikanie jej dla oprogramowania. Gdzie jest ta większość?

[ethanak]

21 minut temu, Kuba_k napisał:

Chociażby CC NC

Hej hej, CC dotyczy przede wszystkim tworów uznanych (lub mogących być uznane) za dzieła sztuki (efekt twórczości artystycznej), a programy w znakomitej większości nie mają z taką działalnością nic wspólnego. To tak, jakby licencję LGPL próbować zastosować do opowiadania SF.

24 minuty temu, Kuba_k napisał:

autor nie musi korzystać gotowych rozwiązań i może licencję napisać samemu

Pytam bo nie wiem: jaka jest prawna sytuacja takowej "licencji"?

 

[Kuba_k]

36 minut temu, deshipu napisał:

CC NC sam wymieniłem i nie jest ona licencją na oprogramowanie — explicite zalecane jest unikanie jej dla oprogramowania. Gdzie jest ta większość?

Wymieniłeś CC, bez określenia rodzaju. Przy CC jak najbardziej możesz korzystać. Jak sobie spraedzisz wszystkie wyłączenia i rodzaje licencji wyjdzie ta "większość".

32 minuty temu, ethanak napisał:

Hej hej, CC dotyczy przede wszystkim tworów uznanych (lub mogących być uznane) za dzieła sztuki (efekt twórczości artystycznej), a programy w znakomitej większości nie mają z taką działalnością nic wspólnego

W przypadku udostępniania kodu (a tak jest przy projektach DIY) jak najbardziej może mieć taka licencja zastosowanie, ponieważ udostępniasz utwór zgodnie z ustawą o ochronie praw autorskich.

31 minut temu, ethanak napisał:

Pytam bo nie wiem: jaka jest prawna sytuacja takowej "licencji"?

Jest prawnie wiążąca. Licencja jest to umowa pomiędzy autorem, a użytkownikiem. Po prostu wprowadzenie typów licencji bardzo ułatwia życie, bo nie trzeba tego czytać za każdym razem jak w przypadku np. EULA gdzie mogą wymagać zgodzenia sie na cokolwkek

Edytowano Kwiecień 7, 2021 przez Kuba_k